سیستم اعلام حریق از سه بخش اصلی تشکیل شده است: حسگرها (دودگر، حرارت‌گر و دکمه اعلام دستی)، تابلو مرکزی کنترل (Fire Alarm Panel) و آژیرها و فلاشرها.
حسگرهای دود به صورت نوری یا یونیزاسیون، ذرات معلق ناشی از آتش را تشخیص می‌دهند. حرارت‌گرها هنگامی که دما از حد معینی بالاتر رود یا افزایش ناگهانی دما رخ دهد، فعال می‌شوند. دکمه‌های دستی نیز به افراد اجازه می‌دهند در صورت مشاهده آتش، به صورت دستی هشدار را فعال کنند.
تابلوی مرکزی مانند مغز سیستم عمل می‌کند. تمام اطلاعات حسگرها به این تابلو ارسال می‌شود. پس از تأیید حریق (مثلاً فعال شدن دو حسگر مختلف)، فرمان روشن شدن آژیرها و فلاشرها را صادر می‌کند. همچنین به سیستم اطفا حریق فرمان فعال‌سازی می‌دهد.
در سیستم‌های مدرن، اعلام حریق به سیستم اعلام سراسری، آسانسور (برای تخلیه بدون توقف)، تهویه (برای بستن دریچه‌ها) و حتی مرکز آتش‌نشانی متصل می‌شود.
نکته مهم: سیستم اعلام حریق باید هر ۶ ماه یکبار تست شود تا از عملکرد صحیح حسگرها و باطری پشتیبان اطمینان حاصل شود. یک سیستم بدون نگهداری، عملاً بی‌فایده است. برای ایمنی واقعی، نصب اصولی، تست دوره‌ای و ترکیب با سیستم اطفا حریق الزامی است.